آموزش مهارت شنیداری یا Listening

یکی از چالشی ترین و مهمترین مشکلاتی که زبان‌آموزان با آن روبرو هستند، مهارت لیسنینگ یا شنیداری است. به خوبی می‌دانیم درصورتی که این مهارت را تقویت کنیم، می‌توانیم از حجم وسیعی از منابع انگلیسی زبان بدون محدودیت و وابستگی به زیرنویس و ترجمه ، سفر به کشورهای مختلف انگلیسی زبان، امکان پذیرش در دانشگاه ‌های مختلف دنیا و …. استفاده کنیم. در نتیجه موثرترین راه برای ارتباط به دنیای انگلیسی زبانان از طریق مهارت Listening یا مهارت شنیداری ممکن است. در اولین قسمت از این مجموعه مقالات که درباره تقویت مهارت شنیداری نوشته شده است، قصد داریم در ابتدا به چالش ها و روش های اشتباه تقویت این روش پرداخته و در ادامه با ارائه برنامه، برای تقویت این مهارت کلیدی، برنامه ریزی کنیم. پس تا پایان این مجموعه با ما همراه باشید.

چرا مهارت شنیداری یا همان مهارت لیسنینگ در یادگیری زبان اهمیت بسیار زیادی دارد؟

لیسنینگ ، مادر همه مهارت‌های زبان محسوب می‌شود. هر چند در سیستم سنتی آموزش مهارت لیسنینگ چندان مورد توجه کافی قرار نگرفته است. گاهی در بعضی مدارس خواندن و نوشتن را به دانش آموزان می‌آموزند، حتی آن ها بحث کردن و سخنرانی را یاد می گیرند اما نحوه گوش کردن را نمی آموزند. اگر بخواهیم در یک زبان جدید مسلط و روان شویم باید به صورت جدی روی مهارت لیسنینگ کار کنیم.

بیشتر معلم ها و استادان زبان اعتقاد دارند که ابتدا باید مهارت لیسنینگ تدریس شود و سپس به سراغ تدریس سایر مهارت ها مانند صحبت کردن، خواندن و نوشتن برویم. شنیدن وگوش دادن، تاثیر بسیار زیادی در یادگیری زبان دوم دارد و همچنین باعث تقویت دیگر مهارت ها نیز می‌شود.

اگر دقت کنید میبینید که یادگیری تمام مهارت ها با شنیدن صداها آغاز می شوند، دقیقا همانطور که یک کودک زبان مادری خود را یاد می گیرد. بدون گوش کردن و بدون دریافت هیچ ورودی ای از محیط اطراف، نمی توان چیزی آموخت زیرا در این صورت هیچ چیزی در ذهن شما ذخیره نمی‌شود و در نهایت چیزی هم برای بیان کردن وجود ندارد. پس بدون گوش کردن عملا کاری نمی توانید انجام دهید.

با مواردی که گفته شد حتما متوجه شده ‌اید که اگر قصد سفر یا اقامت در خارج از کشور را داشته باشید مهم ترین چیزی که باید تقویت کنید مهارت شنیداری است، زیرا اگر دایره لغات شما زیاد باشد یا در مهارت های دیگر زبان انگلیسی قوی باشید اما مهارت لیسنینگ خوبی نداشته باشید با شکست مواجه خواهی شد. اگر نتوانید درک کنید که گوینده چه چیزی میگوید اصلا نمی‌توانید با افراد ارتباط برقرار کنید و ممکن است در انجام خیلی از کارهای خود دچار مشکل شوید. بعضی از افراد فکر می‌کنند با تمرین کمی می‌‌توانند به سرعت مهارت شنیداری خود را قوی کنند اما وقتی به خارج از کشور سفر می‌کنند و می‌خواهند با افراد ارتباط برقرار کنند متوجه می‌شوند که چقدر در درک کردن صحبت های افراد دچار مشکل می‌شوند. زیرا این مهارت نیاز به تمرین بسیار زیادی دارد و لهجه ها و سرعت بیان کلمات در مکان های مختلف متفاوت است.

حالا که با اهمیت مهارت لیسنینگ در یادگیری زبان آشنا شدیم ، بهتر است ابتدا یاد بگیریم که چگونه و از کجا یادگیری این مهارت را شروع کنیم و یا اگر از قبل شروع کرده اید چگونه آن را تقویت کنیم.

اما قبل از آن بهتر است برای فراگیری بهتر روش های یادگیری مهارت لیسنینگ، با چالش های متداولی که در فرآیند یادگیری وجود دارد آشنا شویم. همچنین راه‌ حل‌ هایی را برای مواجه با این چالش‌ها مرور می‌کنیم که می‌تواند در روند یادگیری ما بسیار موثر و مهم باشید.

۵ دلیل اصلی دشوار بودن تقویت Listening

موارد بسیاری وجود دارد که باعث می‌شوند نتوانیم مهارت شنیداری خود را در کوتاه مدت بهبود بخشیم. در اینجا پنج دلیل اصلی آن گفته می‌شود:

1- دایره ی لغات محدود

دایره ی لغات محدود و کم، اولین و مهم ترین دلیلی است که باعث می‌شود نتوانیم معنی چیزی که به آن گوش می‌دهیم را به درستی درک کنیم. زبان ها با کلمات ساخته شده اند، پس بدون دانستن این کلمات نمی توانیم متوجه آن زبان بشویم. اگر هم تعداد کلمات ناآشنا برایمان زیاد باشد، طبیعتا متوجه شدن پیام نیز بسیار دشوار می‌شود. پس دایره لغات خود را افزایش دهید تا به یک سطح مطلوب از مهارت لیسنینگ دست یابید.

یکی دیگر از مشکلاتی که در هنگام گوش کردن برایمان ممکن است پیش می آید این است که با کلمات آشنا هستیم ولی معانی آن‌ها نمی توانیم به درستی درک کنیم. دلیل این موضوع این است که اغلب، کلمات جدید را با چشم و نگاه کردن به آن می‌آموزیم در حالی که هیچگاه آن را نشنیده‌ ایم. یا به عبارت دیگر، تنها معانی کلمات برای ما مهم بوده و تلفظ صحیح آن به درستی در ذهن ما شکل نبسته است.

2- تلاش بسیار برای درک تک تک کلمات

این طرز فکر غلط تقریبا در همه ی افراد وجود دارد و سبب می‌شود در تقویت مهارت Listening ناکام بمانیم و آن این است که فکر می‌کنیم برای متوجه شدن کل مطالب موجود در یک لیسنینگ، باید معنای تک تک کلمات را بدانیم. هنگامی که به دنبال فهمیدن تمام کلمات باشیم، وقتی با یک کلمه مواجه می شویم که معنای آن را نمی‌دانیم و یا در آن لحظه قادر به درک آن نیستیم، تلاش می کنیم که آن را در ذهن خود بازیابی کنیم که این باعث می‌شود تمام فرآیند شنیداری ما تحت تاثیر قرار بگیرد و کل مطلب را از دست بدهیم. این اشتباهی است که بسیاری از زبان آموزان مرتکب می‌شوند.

به هنگام یادگیری زبان انگلیسی و یا هر زبان دیگر، این نکته را بپذیرید که قرار نیست معنی تمام کلمات را بدانید زیرا هر لحظه ممکن است با کلمات جدیدی رو به رو شوید. چه طور با این موضوع کنار بیاییم؟ مهمترین نکته این است که با تکیه بر کلمات کلیدی و پیش زمینه ای که در کل متن به آن اشاره می‌شود، می‌توانیم به محتوای کلی متن دست پیدا کنیم. پس اصرار به درک تمام کلمات و معنای آنها، نه تنها مفید نیست بلکه پروسه شنیداری را با مشکل جدی روبرو می‌کند.

3- ساختارهای گرامری ناشناخته

در هنگام شنیدن یک مطلب به زبان دیگر، طبیعی‌ست که با ساختارهایی مواجه شویم که برایمان آشنا نیست و شاید در ذهنمان به قسمت‌های دیگر متن، مرتبط نباشید. دانستن ساختارهای گرامری و اصطلاحات رایج در درک بهتر یک مطلب، می‌توانند یک راه کلیدی و بسیار مهم باشند که البته بسته به نوع و سبک آن مطلب، میزان استفاده از این عبارات، می‌تواند کم یا زیاد باشد.

به زبان‌آموزانی که به تازگی شروع به تقویت مهارت Listening کرده اند، توصیه می‌شود ترجیحا بجای استفاده از مطالب روزمره خیابانی و یا آهنگ ها، تمرکز خود را ابتدا بر روی مطالب و صوت های رسمی‌تر بگذارند چرا که این مطالب از لحاظ تعداد کلمات عامیانه و اصطلاحات جدید، استاندارد تر هستند.

زمانی که با نحوه ی استفاده کلمات، اصطلاحات و جملات آشنا نباشید، ممکن است در درک لیسنینگ دچار مشکل شوید و فهم آن برایتان دشوار شود. بگذارید یک مثال ساده بزنیم. ما مطمئنیم که با این کلمات آشنایی دارید:

Long, airport, take, how, aren’t you?

حالا این ها را در کنار هم قرار دهیم:

How long does it take to get to the airport?

حتی اگر تمام کلمات این جمله را بدانید ولی ساختار آن یعنی

“How long does it take to (do something)?”

را ندانید، قطعا نمی توانید معنای آن را درک کنید.

مهارت لیسنینگ یک فرآیند دریافت اطلاعات، توسط گوش کردن است. شما زمانی که گوش می‌دهید، یک دریافت کننده ی اطلاعات غیرفعال(passive) هستید و نمی دانید که قرار است چه اتقافی در آینده بیافتد. اگر ساختارهای زبانی را به خوبی ندانید، چگونه می خواهید پیام داده شده را به خوبی درک کنید؟!

4- لهجه های مختلف

جهان امروزی، جهانی بزرگ و آزاد می باشد و مردم هر کشور زبان انگلیسی را با لهجه ی منحصر به فرد خود صحبت می‌کنند و این می‌تواند یک معضل جدی برای تقویت مهارت لیسنینگ باشد.  تحقیقات نشان می دهد که ۶۶٪ زبان آموزان تلفظ و لهجه را یکی از تاثیرگذارترین فاکتورها در مهارت لیسنینگ می دانند.

بسته به جایی که گوینده متعلق به آن است، ممکن است روش های مختلفی برای تلفظ یک کلمه مشخص وجود داشته باشد. اگر شما انگلیسی را به صورت آمریکایی (اَمریکن) یاد می‌گیرید، دیگر گوش کردن به تلفظ هندی ها و یا سایر غیربومی هایی که انگلیسی صحبت می‌کنند، آسان نمی‌باشد. این به این دلیل است که قادر به درک صداها و جملات آن ها نخواهید بود و یا حتی اگر صداها را هم درک کنید، زمانی طول می کشد تا معانی آن ها را متوجه شوید و این موضوع سرعت برقراری ارتباط را پایین می آورد.

5- دانش پیش زمینه ی محدود

دانش پیش زمینه شامل بسیاری از موارد از جمله: ‌فرهنگ، اقتصاد، سیاست، مذهب، هنر و خیلی چیزهای دیگر می‌شود. در این میان، فرهنگ مهم ترین بخش می باشد زیرا تاثیر زیادی بر روی ارتباطات دارد.

آیا این تجربه را داشتید که حتی در زبان مادری خود، هر چیزی را در یک مکالمه می شنوید، متوجه نشوید؟ این به دلیل عدم انطباق فرهنگ‌ها می باشد. فرهنگ و زبان دو عنصر وابسته به هم اند و قطعا وجود یکی از آن ها در صورت عدم وجود دیگری امکان پذیر نمی باشد. این تفاوت ها در فرهنگ نه تنها باعث عدم فهم در لیسنینگ بلکه باعث ایجاد ابهام در سایر بخش های زبان نیز می‌شود.

پیش زمینه زبانی نقش مهمی را در مهارت شنیداری زبان انگلیسی دارد. ممکن است شما با کسی در حال مکالمه باشید که فرهنگ و افکار کاملا متفاوتی با شما داشته باشد. چه طور تاثیرات فرهنگی بر روی پیامی که می‌شنوید را تفسیر می کنید؟!  دانش پیش زمینه به شنوندگان کمک می کند که بتوانند معانی را به خوبی پیش بینی و درک کنند.

تا اینجا، مشکلات و چالش‌های موجود بر سر راه تقویت مهارت Listening را با هم مرور کردیم و به آن پرداختیم. حال به عنوان آخرین بخش از این مقاله، به چند اشتباهی که زبان‌آموزان در این راه ممکن است دچار شوند، می‌پردازیم:

۴ اشتباه رایج زبان آموزان در تقویت Listening

برای افزایش سرعت یادگیری و تقویت این مهارت، لازم است که با برنامه‌ پیش رویم تا بتوانیم این مهارت را در ذهن خود تثبیت کنیم. مهمترین دلیل عدم پیشرفت در این مهارت در ادامه مطرح شده است:

1- تمرین‌های مقطعی و ناکافی

• مشاهده چند فیلم به زبان انگلیسی در هفته
• گوش کردن به برخی صداها به زبان انگلیسی و آن هم 3 تا 5 بار در هفته
• گوش دادن به منابع انگلیسی به مدت 15 دقیقه در روز

با این راهکار ها می‌توانید ذهن خود را به مرور و در بلند مدت برای کسب اطلاعات کامل از منابع شنیداری آماده کنید. قطعا هرچه تمرین بیشتری داشته باشید، آمادگی و تسلط شما در این زمینه، سریعتر بدست خواهد آمد.

2- زیاده‌روی در تمرین

چرا تمرین زیاد مانع پیشرفت شما می‌شود؟ در حقیقت اگر بیش از حد این کار را انجام دهید همچین اتفاقی می افتد:

در ابتدا، بسیار انگیزه بالایی برای تقویت مهارت لیسنینگ خود داریم و تصمیم می‌گیریم که 2 ساعت در روز به منابع انگلیسی گوش دهید. اما پس از مدتی با مشکل زمان تمرین مواجه خواهیم شد و سرانجام انگیزه ی خود را از دست داده و تسلیم می شویم.

پس حتما سعی کنید زمان مناسبی را برای تمرین انتخاب کنید تا بتوانید این برنامه را بدون مشکل در طولانی مدت ادامه دهید.

3-لیسنینگ هایی را انتخاب می‌کنید که برایتان بسیار سخت است و حتی متوجه موضوع آن نمی‌شوید

مکالمات آسان تری را گوش کنید. وقتی در حال گوش دادن به چیزی هستید، همواره سعی دارید آن را به پایان برسانید حتی اگر بخاطر سختی، چیزی از آن نفهمید. چنین کاری واقعا بی فایده است و بعد از مدت کوتاهی دیگر هیچ پیشرفتی در مهارت لیسنینگ نخواهید داشت!

تعداد بسیار زیادی محتوای انگلیسی در سطح اینترنت وجود دارد و هر روز محتوای جدید تولید می‌شود. بنابراین هیچ الزامی برای به “پایان” رساندن چیزی که شروع کردید و برایتان کاملا نامفهوم است وجود ندارد. اگر محتوایی که گوش می کنید خیلی سخت (یا حوصله سر بر) است، آن را پاک کنید و محتوای جدیدی برای گوش کردن پیدا کنید.

4-فقط به موضوعاتی گوش می کنید که آن ها را راحت متوجه می شوید.

سرعت پیشرفتتان در لیسنینگ مثل سرعت حلزون است؟! این موضوع برای اکثر افرادی که سطح زبان متوسط دارند عادی است. بسیاری از زبان آموزان سطح متوسط این حس را دارند که مهارت شنیداری آن ها با وجود گوش کردن منظم محتوای انگلیسی، مدت ها است که در یک سطح یکسان باقی مانده است. دلیل آن این است که برای مثال، فقط به یک موضوع (یا موضوعات) خاص گوش می کنید. مثلا فقط پادکست های مربوط به کسب و کار را گوش می کنید.

اشتباه برداشت نکنید! گوش کردن به محتوای ساده هیچ اشکالی ندارد چرا که باز هم باعث پیشرفت می‌شود، اما باید حواستان باشد که اگر فقط به محتوای ساده گوش کنید پیشرفت سریعی نخواهید داشت. مثل این است که بخواهید مهارت های پیانو نوازی خود را افزایش دهید ولی فقط یک آهنگ ساده مثل “تولدت مبارک” را اجرا کنید. ممکن است در روزهای اول این کار خود را پیشرفت تلقی کنید، اما پس از گذشت چند روز باید خود را با منابع جدیدتر به چالش بکشید و بگذارید ذهنتان، پویایی خود را حذف کند.

در قسمت دوم راهنمای بهبود مهارت لیسنینگ با ما همراه باشید تا با استفاده از راه های ساده و نکات بسیار کاربردی به شما نشان دهیم که چگونه به جای وقت تلف کردن، مهارت لیسنینگ خود را به سطح بالاتری برسانید. پس مقاله جذاب قسمت دوم را از دست ندهید.